Z kart historii



Jak powstaliśmy?

W dynamicznie rozwijającym się w latach siedemdziesiątych XX wieku Włocławku rosła grupa inteligencji twórczej i technicznej. Ambicją tego środowiska było powołanie do życia towarzystwa naukowego – na wzór istniejących w ościennych miastach: w Toruniu, Bydgoszczy i Płocku – które stworzyłoby nowe możliwości realizacji różnorodnych pasji badawczych. Szansa pojawiła się wraz z utworzeniem (1 czerwca 1975 r.) województwa włocławskiego. Nowe województwo nie posiadało wprawdzie wyższych uczelni i instytutów naukowo-badawczych, ale efektywnie rozwijało różne formy współpracy z wieloma ośrodkami akademickimi, m.in. z Akademią Techniczno-Rolniczą w Bydgoszczy, Instytutem Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach, Akademią Medyczną w Łodzi, Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu, Uniwersytetem Łódzkim. Dzięki tym związkom idea utworzenia towarzystwa naukowego zaczęła nabierać realnych kształtów. Niemalże dwa lata (do połowy 1978 r.) trwały prace przygotowawcze, inicjatorem których był Edward Szymański, ówczesny przewodniczący Wojewódzkiej Rady Narodowej we Włocławku i I sekretarz Komitetu Wojewódzkiego PZPR we Włocławku.

Całokształtem prac związanych z utworzeniem nowej placówki naukowej we Włocławku zajmował się Komitet Organizacyjny, w skład którego wchodzili: Stanisław Leszek Bagdziński, Wiesław Banasiak, Włodzimierz Bartoszek, Kazimierz Drgas i Benedykt Mordzak. Zespół ten przeprowadził wiele rozmów i konsultacji z przedstawicielami Polskiej Akademii Nauk oraz Rady Towarzystw Naukowych. Zrodziło się kilka koncepcji rozwiązań organizacyjnych, wśród nich były ,,Memoriał w sprawie utworzenia Włocławskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk’’ (z 22 maja 1978 r.) – opracowany przez Jana Pakulskiego i Andrzeja Mietza oraz ,,Propozycja utworzenia Kujawskiego Towarzystwa Naukowego we Włocławku’’ (z 28 listopada 1978 r.) opracowana przez Mariana Kallasa. Do zadań Komitetu Organizacyjnego należały tak ważne sprawy, jak przygotowanie projektu statutu towarzystwa czy pozyskanie do udziału w działalności towarzystwa osób związanych zawodowo bądź rodzinnie z Kujawami i ziemią dobrzyńską.

Kilkuletnie wysiłki grona osób zaangażowanych w dzieło utworzenia towarzystwa naukowego dobiegły końca. Dnia 16 czerwca 1979 r. w Ciechocinku odbył się Zjazd Założycieli Włocławskiego Towarzystwa Naukowego, który zgromadził 87 członków założycieli – spośród 127, którzy złożyli akces do nowo tworzącego się stowarzyszenia.

Przyjęcie ,,Uchwały o powołaniu Włocławskiego Towarzystwa Naukowego’’ przez członków założycieli, następnie przyjęcie statutu i wybór władz zakończyły etap żmudnych prac przygotowawczych, tym samym otworzyło to nowy rozdział w życiu naukowym Włocławka i regionu. Paragraf szósty statutu stanowił: ,,Włocławskie Towarzystwo Naukowe [...] ma na celu krzewienie i upowszechnianie nauki, prowadzenie i popieranie badań naukowych oraz gromadzenie materiałów naukowych, dotyczących w szczególności województwa włocławskiego’’.

Badania czas było zacząć

Badaniami naukowymi – ich inspiracją, rozwojem i koordynowaniem – zajmowali się członkowie poszczególnych wydziałów oraz działających w ich obrębie specjalistycznych sekcji. W Wydziale Nauk Społecznych były trzy sekcje: nauk prawniczych, ekonomiczno-socjologicznych, historycznych, w Wydziale Nauk Przyrodniczych były także trzy sekcje: nauk biologicznych, rolniczych, medycznych, w Wydziale Nauk Technicznych – również trzy sekcje: kształtowania środowiska, nauk chemicznych, ergologiczna. Ponadto działała wyodrębniona Komisja Wisły.

Pierwsze badania przeprowadziła sekcja nauk prawniczych – były to badania porównawcze nad prostytucją, obejmujące Trójmiasto oraz szybko uprzemysławiany Włocławek i jego okolice. Efektem kilku lat prac badawczych nad zagadnieniami związanymi z prostytucją była monografia autorstwa Michała Antoniszyna i Andrzeja Marka pt. Prostytucja w świetle badań kryminologicznych (1985).

Prowadzone badania z reguły wieńczyły konferencje lub wydawnictwa, czasem były to i konferencje, i publikacje. Warto przypomnieć kilka ważniejszych publikacji będących pokłosiem prowadzonych badań (w układzie chronologicznym):

1. Marian Biskup, Bitwa pod Płowcami (1981);
2. Kujawy wschodnie i ziemia dobrzyńska w dobie rewolucji 1905-1907, pod red. Mieczysława Wojciechowskiego (1987);
3. Z dziejów powstania styczniowego na Kujawach i ziemi dobrzyńskiej, pod red. Sławomira Kalembki (1989);
4. Zasłużeni dla Włocławka (XIII-XX wiek), pod red. Mieczysława Wojciechowskiego, (1991);
5. Stefan Cackowski, Miasta dobrzyńskie i kujawskie w końcu XVIII i na początku XIX wieku (1793-1807) (1995);
6. Mirosław Krajewski, Andrzej Mietz, Zabytki Ziemi Dobrzyńskiej: przewodnik bibliograficzny (1996);
7. Herby miast polskich w okresie zaborów (1772-1918): materiały sesji naukowej, Włocławek 5-6 grudnia 1996 r., pod red. Stefana K. Kuczyńskiego (1996);
8. Dzieje Włocławka, t. 1: Od początków do 1918 roku, pod red. Jacka Staszewskiego (1999), t. 2: Lata 1918-1998, pod red. Jacka Staszewskiego (2001);
9. Materiały do dziejów rezydencji w Polsce, pod red. Stanisława Kunikowskiego, t. 1: Kujawy wschodnie (cz. 1-5, 2000-2011), t. 2: Ziemia dobrzyńska (cz. 1-4, 2002-2007);
10. Włocławski słownik biograficzny, pod red. Stanisława Kunikowskiego (t. 1-6, 2004-2011);
11. Dzieje diecezji włocławskiej, t. 1: Średniowiecze, pod red. Andrzeja Radzimińskiego (2008).

W latach 1982-1988 WTN prowadziło działalność gospodarczą w zakresie przyjmowania zleceń na prace badawcze, opiniodawcze i ekspertyzy naukowe od instytucji państwowych oraz zakładów pracy z terenu województwa włocławskiego. Była to nowatorska na owe czasy metoda pozyskiwania środków na działalność statutową – wykonano wówczas ponad sto prac zleconych, m.in. były to:

1. prace badawcze dotyczące wpływu lokalizacji elektrowni atomowej na środowisko w województwie włocławskim, na zlecenie Polskiej Akademii Nauk. WTN jako pierwsze w Polsce wykazało ujemny wpływ budowy elektrowni atomowej w miejscowości Karolewo-Skoki Duże na środowisko naturalne człowieka;
2. badania dotyczące studium lokalizacji nowego cmentarza komunalnego we Włocławku, na zlecenie Urzędu Miejskiego we Włocławku;
3. realizacja mapy układu funkcjonalnego sieci drogowej województwa włocławskiego, na zlecenie Wydziału Komunikacji Urzędu Wojewódzkiego we Włocławku.

Dotychczasowy dorobek badawczy WTN jest różnorodny zarówno co do treści, jak i formy, obejmuje swoim zakresem wiele dziedzin – nauki historyczne, archeologię, nauki medyczne, zagadnienia gospodarcze i społeczne, zabytki Kujaw wschodnich i ziemi dobrzyńskiej, biografistykę i wiele innych prezentowanych na łamach własnego rocznika ,,Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie’’ (w latach 1978-2016 ukazało się 31 tomów, wydawcą pierwszych dwóch tomów: seria A /1978/ i seria B /1979/ było Dobrzyńsko-Kujawskie Towarzystwo Kulturalne we Włocławku).

Zapraszaliśmy na konferencje naukowe, sympozja...

WTN ma za sobą trzy i pół dekady działalności popularyzatorskiej. Jako organizator i współorganizator kilkuset sympozjów i konferencji wniosło wiele dobrego fermentu do środowiska lokalnego i przyczyniło się do aktywizacji intelektualnej społeczeństwa miasta i regionu. Część konferencji swoją tematyką wykraczała poza region – pierwszą o zasięgu ogólnopolskim była konferencja pt. ,,Współczesne problemy dziecka wiejskiego w Polsce’’ (16-17 czerwca 1980 r.). Dorobek konferencyjny jest imponujący – nie sposób wymienić wszystkich, ale warto przypomnieć niektóre z nich (cykliczne):

1. dwadzieścia siedem ogólnopolskich konferencji poświęconych problematyce chorób układu krążenia, które odbywały się corocznie w latach 1981-2007. Ich pomysłodawcą i głównym organizatorem był członek honorowy WTN prof. Stanisław Sterkowicz. Prelegentami i moderatorami byli najwybitniejsi polscy kardiolodzy i kardiochirurdzy, m.in. prof. prof. Zbigniew Religa, Jan Moll, Maria Krzemińska-Pakuła, Marian Zembala. Wszystkie referaty i doniesienia zostały opublikowane w 27 tomach materiałów konferencyjnych lub pokonferencyjnych;
2. cztery ogólnopolskie konferencje pediatryczne (tematyka: obturacyjne zapalenie oskrzeli u dzieci – 1986 r., schorzenia alergiczne układu pokarmowego u dzieci – 1987 r., promocja zdrowia w okresie pre- i perinatalnym u dzieci – 1988 r., mózgowe porażenia dziecięce – 1989 r.);
3. trzy ogólnopolskie sesje poświęcone różnym aspektom polskiej heraldyki samorządowej (tematyka: herby miast polskich w okresie zaborów 1772-1918 – 1996 r., heraldyka samorządowa II Rzeczypospolitej 1918-1939 – 2001 r., heraldyka polska w okresie drugiej wojny światowej 1939-1945 – 2004 r.), współorganizatorem było Polskie Towarzystwo Historyczne. Pokłosiem każdej sesji była publikacja materiałów konferencyjnych (trzy tomy);
4. trzy krajowe konferencje omawiające problematykę zwierzyny drobnej będącej elementem bioróżnorodności środowiska przyrodniczego (1997 r., 2000 r., 2006 r.);
5. cztery międzynarodowe konferencje poświęcone różnym zagadnieniom rozwoju regionalnego (1999 r., 2001 r., 2003 r., 2005 r.), współorganizatorem był Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu;
6. dwie ogólnopolskie konferencje na temat pogranicza polsko-pruskiego i krzyżackiego, wspólnie z WSHE we Włocławku (2002 r., 2004 r.)
7. sześć włocławskich sympozjów o bezpieczeństwie i higienie pracy (2012-2017).

Wiele było konferencji historycznych, w tym także o charakterze rocznicowym, które cieszyły się ogromnym zainteresowaniem mieszkańców Włocławka i regionu, wśród nich sympozja poświęcone:

1. 120. rocznicy powstania styczniowego (1983 r.), wspólnie z Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku;
2. 75., 80., 85. rocznicy bitwy warszawskiej 1920 r. (1995 r., 2000 r., 2005 r.);
3. 130. rocznicy ochrony przeciwpożarowej we Włocławku (2004 r.).

Oprócz niewątpliwych wartości merytorycznych konferencji warto wspomnieć o nieco innym ich aspekcie – otóż wiele z nich to efekt dobrej współpracy WTN z renomowanymi uczelniami w regionie i kraju, z instytutami naukowymi, instytucjami kulturalnymi, jednostkami samorządowymi czy podmiotami gospodarczymi. Efektywna współpraca WTN z wieloma różnymi partnerami była i jest nadal jednym z filarów działalności upowszechniającej naukę.

O książkach naszych, czyli o wydawnictwie...

Prowadzenie działalności wydawniczej wpisane zostało do statutu WTN już na Zjeździe Założycieli w Ciechocinku 16 czerwca 1979 r. i od początku było ważną sferą prac WTN. Osiągnięcie tak dużego dorobku wydawniczego możliwe było dzięki konsekwentnemu stosowaniu dwóch prostych zasad – dbałości o wysoki poziom naukowy publikowanych prac poprzez ich recenzowanie (często byli to recenzenci zewnętrzni) oraz dbałości o odpowiedni poziom edytorski publikacji sygnowanych przez WTN.

C z a s o p i s m a

Przegląd dorobku wydawniczego warto zacząć od przypomnienia historii rocznika ,,Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie’’. Ich pierwszym wydawcą było Dobrzyńsko-Kujawskie Towarzystwo Kulturalne we Włocławku (ukazały się dwa tomy: seria A w 1978 r. i seria B w 1979 r.), ale już od tomu trzeciego (seria C w 1980 r.) ,,Zapiski...’’ wydawane są pod egidą WTN. Dotychczas ukazało się 31 tomów – każdy poświęcony jest innej tematyce, wciąż bowiem obowiązuje zasada monotematyczności działu zawierającego artykuły. W burzliwe dzieje rocznika wpisuje się kilka zmian formalnych. W latach 1978-1987 poszczególne roczniki oznaczane były jako serie (od A do E), od roku 1988 ukazują się jako tomy (serie A-E zostały potraktowane jako pięć kolejnych tomów, dlatego w 1988 r. ukazał się tom 6). Zmieniała się też szata graficzna – pierwszych siedem tomów (serie A-E i t. 6-7) miało szatę autorstwa Zygmunta Gardzielewskiego z Torunia. Tomy 8-13 to projekt Janusza Nowierskiego z Włocławka – z charakterystyczną brązową okładką z herbami Kujaw i ziemi dobrzyńskiej. Od tomu 14 ,,Zapiski...’’ otrzymały nowe: format (B5), okładkę i typografię, autorką tych zmian jest Regina Magier z Włocławka.

Dotychczasowy dorobek rocznika to 259 artykułów naukowych i popularnonaukowych obejmujących różnorodne aspekty życia Kujaw wschodnich i ziemi dobrzyńskiej. W dziale Źródła i materiały ukazały się 94 opracowania, a w dziale Recenzje i omówienia – 142 recenzje nowości wydawniczych poświęconych regionowi.

Wśród czasopism wydawanych przez WTN było kilka tytułów, które ukazywały się bądź nieregularnie, bądź krótko – były to: ,,Przestrzeń. Informator Planowania Przestrzennego’’ (1996-2006, nr 1-20), ,,Zeszyty Naukowe WTN’’ (1998, nr 1; 2005, nr 2; 2007, t. 3, t. 4; 2010, t. 5), ,,Przegląd Polityczno-Gospodarczy Europy Środkowej i Wschodniej (2003, nr 1; 2005, nr 2; 2007, nr 3).

K s i ą ż k i

Na dotychczasowy dorobek wydawniczy (stan na czerwiec 2017 r.) składa się 307 publikacji zwartych i czasopism. Pierwsze lata były i skromne, i trudne, co nie może dziwić w początkowej fazie działalności. Wynikało to głównie z trojakiego rodzaju problemów – z niewielkich środków finansowych, braku możliwości zatrudnienia redaktora merytorycznego, a także z kłopotów ze zdobyciem odpowiedniego przydziału papieru na druk książek (sic!). Jednym ze sposobów zaradzenia piętrzącym się trudnościom była mała poligrafia – dzięki temu możliwe było publikowanie sprawozdań z działalności WTN, zapisów konferencji pediatrycznych, kardiologicznych i rolniczych, co znacznie obniżało koszty (w latach 80. i 90. XX w. ukazało się ponad 20 publikacji tego typu).

W październiku 1983 r. WTN zatrudniło redaktora merytorycznego, do którego obowiązków (oprócz stricte wydawniczych) należała też piecza nad szybko rosnącymi zbiorami bibliotecznymi, z których z czasem powstała naukowa biblioteka, z wydzielonym księgozbiorem regionalnym.

Polityka wydawnicza WTN od początku była jasno wytyczona i konsekwentna – u jej podstaw leżało kilka niezmiennych zasad: dbałość o możliwie wysoki poziom merytoryczny i edytorski każdej publikacji. Realizacja tego była możliwa dzięki dobrej współpracy redaktora naczelnego wydawnictw WTN z redaktorem merytorycznym. Pierwszym redaktorem naczelnym wydawnictw był prof. Marian Kallas z UMK w Toruniu, w latach 1983-2007 obowiązki te pełnił prof. Mieczysław Wojciechowski z UMK w Toruniu, który od roku 1988 do chwili obecnej jest też przewodniczącym Rady redakcyjnej ,,Zapisek Kujawsko-Dobrzyńskich’’. Obecnie (od 2016 r.) redaktorem naczelnym wydawnictw jest prof. nadzw. Stanisław Kunikowski.

Ważny etap prac wydawniczych stanowią recenzje. Każda publikacja – naukowa czy popularnonaukowa, wydawnictwo zwarte czy ciągłe, jednotomowe czy wielotomowe – poddawana jest jednej lub dwom recenzjom zewnętrznym. Recenzentami są autorytety w danych dyscyplinach nauki, a ich uwagi krytyczne dobrze służą publikacjom. Pożądany poziom wydawnictw zapewniają też redaktorzy naukowi opracowań zbiorowych, wydawnictw wielotomowych, cyklicznych oraz czasopism.

Trzeba też spojrzeć na inny aspekt – otóż politykę wydawniczą kształtowali od początku sami członkowie WTN. To oni byli autorami, redaktorami wielu publikacji, tworzyli zespoły prowadzące badania nad różnymi zagadnieniami czy to dziejów, czy też współczesnych problemów Włocławka i regionu. Prowadzone badania z reguły wieńczyły publikacje. Przenikanie się sfery badawczej z wydawniczą przynosiło wspaniałe efekty – publikację wielu ważnych dla życia intelektualnego regionu książek i czasopism. Proces ten wykształcił też niemałe grono dobrze przygotowanych badaczy regionu.

Obok głównego nurtu wydawniczego, jakim są publikacje o charakterze naukowym lub popularnonaukowym, WTN ma też w swoim dorobku literaturę piękną – tomiki poezji (np. T. Olewczyńska, Moje katedry, Włocławek 1995; K. Sarnowska, Winogrady uczuć, Włocławek 2004), wspomnienia (np. M. Grodzicka, Wśród polskich pól przed laty. Wspomnienia, Włocławek 1999), opowiadania (np. M. Danilewicz Zielińska, Opowiadania. Wybór, Włocławek 1997; M. Krzemiński, Da capo al fine, Włocławek 2002), powieści (np. M. Danilewicz Zielińska, Dom. Powieść, Włocławek 1997).

O f i c y n a W y d a w n i c z a „L e g a”

Koniec lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku cechował się wciąż rosnącą liczbą publikacji oczekujących na realizację. Dlatego też WTN w styczniu 1999 r. powołało do życia Oficynę Wydawniczą ,,Lega’’. Fachowa wiedza i doświadczenie zawodowe sześcioosobowego zespołu pracującego na nowoczesnym sprzęcie komputerowym umożliwiały szybkie i na coraz wyższym poziomie edytorskim przygotowywanie publikacji do druku. Niestety, ten tak dynamiczny rozwój zamknął się w niepełnym dziesięcioleciu. Zespół redaktorów stopniowo zmniejszał się (liczbowo i etatowo), co było pochodną piętrzących się problemów finansowych WTN. ,,Lega’’, będąc niewielką oficyną wydawniczą, która publikowała głównie książki i czasopisma naukowe lub popularnonaukowe dotyczące przede wszystkim Kujaw wschodnich i ziemi dobrzyńskiej, nie miała zbyt dużych szans na przetrwanie w niekorzystnie zmieniających się realiach gospodarki miasta i regionu. Oficyna w szczątkowym kształcie przetrwała do końca stycznia 2016 r. Jednakże trwałym jej dorobkiem pozostaje 218 publikacji, których wydawcą lub współwydawcą było WTN (,,Lega’’ przygotowała ponadto kilkadziesiąt publikacji na zlecenie).

... o książkach innych, czyli rzecz o bibliotece

Wśród głównych nurtów działalności WTN jest gromadzenie zbiorów bibliotecznych i udostępnianie ich mieszkańcom miasta i regionu. Początki były nader skromne – pierwsze książki były darami ościennych towarzystw naukowych: Płockiego, w Toruniu i Bydgoskiego, przekazanymi dla nowo utworzonego Włocławskiego Towarzystwa Naukowego już na Zjeździe Założycieli w Ciechocinku w dniu 16 czerwca 1979 r.

Przez piętnaście lat zadaniem biblioteki było gromadzenie materiałów źródłowych i opracowań stanowiących warsztat pracy naukowej dla członków WTN i innych badaczy regionu Kujaw wschodnich i ziemi dobrzyńskiej. Księgozbiór powiększał się w sposób stały poprzez zakupy, dary i wymianę. Na koniec 1982 r. zbiory liczyły już 890 woluminów, dwa lata później – 2500 woluminów. Od października 1986 r. biblioteka znalazła się pod fachową opieką bibliotekarza, Iwony Kotuły. Dzięki jej pracy księgozbiór szybko nabrał właściwego kształtu – zgromadzone książki zostały wpisane do nowych ksiąg inwentarzowych i skatalogowane. Prace te trwały kilka lat i biegły równolegle z codzienną działalnością biblioteki, czyli z pozyskiwaniem i opracowywaniem nowych pozycji, a także z udostępnianiem zbiorów szybko rosnącej liczbie czytelników.

Innym problemem było zapewnienie odpowiednich pomieszczeń dla stale powiększających się zbiorów. Biblioteka wędrowała wraz z biurem – początkowo były to wynajęte pomieszczenia przy ulicy 3 Maja 22, potem – od połowy 1982 r. – w budynku Wojewódzkiego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych (ul. Okrzei 54), od połowy 1987 r. w gmachu Naczelnej Organizacji Technicznej przy placu Wolności 1. W roku 1990 zbiory, liczące w tym czasie ponad 4500 woluminów, zostały przeniesione, na kilka lat, do wynajętych pomieszczeń magazynowych (wiązało się to z załamaniem finansowym i organizacyjnym WTN, spowodowanym wprowadzonym w życie z dniem 1 stycznia 1990 r. rozporządzeniem Ministra Finansów o zaprzestaniu dotowania wszystkich towarzystw naukowych w Polsce). W magazynach WTN zdeponowało również liczący około 8000 woluminów księgozbiór przejęty od likwidowanej biblioteki Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej we Włocławku. Wprawdzie likwidacji uległ też etat bibliotekarza, jednak działalność biblioteki nie zamarła – prowadzona była nadal, choć w mocno ograniczonym zakresie.

Nowy etap w historii biblioteki rozpoczął się w roku 1994. Na przełomie września i października rozproszony w trzech różnych magazynach księgozbiór znalazł się w odpowiednim dla siebie miejscu: w nowym – choć jeszcze w trakcie remontu – obiekcie przy placu Wolności 20, którego właścicielem było WTN. Nie dość, że przywrócono zlikwidowany wcześniej etat bibliotekarza, to utworzono drugi etat. Nowo zatrudniona Anna Borowiecka i Iwona Kotuła przystąpiły do intensywnych prac nad scaleniem obu księgozbiorów. Dwa i pół miesiąca później, 16 grudnia 1994 r., nastąpiło uroczyste otwarcie Biblioteki Naukowej Włocławskiego Towarzystwa Naukowego.

Biblioteka zyskała nową jakość – jej zbiory, liczące w dniu uroczystego otwarcia ponad 12 000 woluminów książek i czasopism, zostały udostępnione dla mieszkańców Włocławka i regionu, a zwłaszcza dla młodzieży szkolnej i akademickiej. Dużym atutem jest wyodrębniony księgozbiór regionalny dotyczący Kujaw wschodnich i ziemi dobrzyńskiej, który stanowi dobrze przygotowany warsztat do pracy naukowej dla wielu badaczy regionu. W zbiorach, mających charakter uniwersalny, choć z przewagą piśmiennictwa humanistycznego, znajduje się kilka bardzo cennych (wyodrębnionych) księgozbiorów, które są darami od instytucji lub osób prywatnych, m.in. są to:

1. zbiór około 600 specjalistycznych książek przyrodniczych Włodzimierza Puchalskiego (1908-1979), wybitnego fotografika przyrody, przekazany przez Zarząd Główny Polskiego Związku Łowieckiego w czerwcu 1996 r.;
2. liczący ponad 1000 woluminów księgozbiór Bernarda Kleca-Pilewskiego (1915-1973), przekazany przez wdowę po nim, Halinę Ulicką; książki dotarły z Londynu we wrześniu 1998 r.; zawiera cenne wydawnictwa źródłowe, opracowania i czasopisma z historii, genealogii i heraldyki oraz nauk pomocniczych historii, źródłoznawstwa i bibliografii;
3. księgozbiór prof. Stanisława L. Bagdzińskiego (1935-1997), liczący ponad 300 woluminów, przekazany w październiku 2004 r. przez wdowę po nim, Wiesławę Bagdzińską, i Marcina Bagdzińskiego – syna pp. Bagdzińskich; zbiór ten zawiera m.in. wiele cennych, nieosiągalnych już na rynku wydawnictw regionalnych, w tym publikacje autorstwa S.L. Bagdzińskiego.

Dnia 14 października 2005 r. odbyło się uroczyste nadanie Bibliotece Naukowej imienia Profesora Stanisława Leszka Bagdzińskiego.

Obecnie (czerwiec 2017 r.) Biblioteka Naukowa posiada w swoich zbiorach blisko 35 200 woluminów książek i czasopism, ponad 1760 jednostek inwentarzowych dokumentów życia społecznego, 50 prac doktorskich, 86 prac magisterskich, 35 prac licencjackich i inżynierskich. Zgromadzony księgozbiór to efekt wytężonej ponadtrzydziestopięcioletniej pracy bibliotekarzy i wysiłków poszczególnych zarządów WTN, aby Biblioteka Naukowa mogła służyć pomocą mieszkańcom Włocławka i regionu w zdobywaniu wiedzy nie tylko z różnych dziedzin nauki, ale i tej dotyczącej Kujaw wschodnich i ziemi dobrzyńskiej. Jednakże okres świetności już minął – problemy finansowe pozwalają na korzystanie z czytelni tylko dwa razy w tygodniu. Odwiedzający Bibliotekę czytelnicy mają do dyspozycji katalog elektroniczny w programie MAK, który ułatwia poszukiwania bibliograficzne.

Ach te przeprowadzki!

Pierwsza siedziba mieściła się w Muzeum Historii Włocławka – tu pracował sekretarz generalny i członek założyciel Stanisław Kunikowski, który mógł jednocześnie prowadzić sprawy WTN. Było to możliwe dzięki życzliwości dyrektora Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku, a także członka założyciela WTN – Aleksandra Kociołowicza.

W kwietniu 1980 r. Wojewoda Włocławski przyznał WTN niewielki lokal (53 mkw.) w budynku przy ulicy 3 Maja 22. Dwa lata później, w połowie 1982 r., WTN musiało opuścić zajmowane pomieszczenia i przenieść się do nowej siedziby. Były to trzy małe pokoje (o łącznej powierzchni 45 mkw.) wynajmowane w budynku Wojewódzkiego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych przy ulicy Okrzei 54. Siedziba ta przez pięć lat była warsztatem pracy dla kilkorga etatowych pracowników biura WTN, tu mieściły się zbiory biblioteczne, tu był też magazyn wydawnictw własnych.

Trudną sytuację lokalową poprawiła (ale tylko na kilka lat) kolejna przeprowadzka, w połowie 1987 r. – do budynku Naczelnej Organizacji Technicznej przy placu Wolności 1. Tym razem wynajmowane pomieszczenia miały 73 mkw. powierzchni użytkowej – dwa niewielkie pomieszczenia (gabinet dyrektora i sekretariat) na parterze i dwa pomieszczenia na drugim piętrze (w jednym pokoju były księgowość i dział organizacji konferencji, w drugim – biblioteka i dział wydawnictw).

Z dniem 1 stycznia 1990 r. decyzją Ministra Finansów zaprzestano dotowania działalności towarzystw naukowych (ogólnych i specjalistycznych) w Polsce, tym samym WTN stanęło przed ogromnymi problemami finansowymi i organizacyjnymi. Koniecznością stały się redukcje etatów (do niezbędnego minimum) i zmniejszenie liczby wynajmowanych pomieszczeń (z czterech do jednego, o powierzchni 20 mkw.). Zbiory biblioteczne i własne wydawnictwa zostały umieszczone w trzech różnych, wynajętych magazynach.

We własnej siedzibie

W tym trudnym czasie nadzieję na wyjście z impasu dawało posiadanie od 1987 r. własnego budynku, którym była zabytkowa trzykondygnacyjna kamienica (o powierzchni użytkowej 600 mkw.) przy placu Wolności 20. Stało się tak dzięki staraniom ówczesnego zarządu WTN z prezesem prof. Zbigniewem Gertychem na czele, życzliwości władz miasta, a także ogromnej pomocy ze strony wicewojewody włocławskiego Stanisława L. Bagdzińskiego. Budynek wymagał gruntownego remontu, co wiązało się z koniecznością gromadzenia środków na realizację tego przedsięwzięcia. Wykonawcą dokumentacji technicznej i prac remontowych było Włocławskie Przedsiębiorstwo Zagraniczne Arpex-Modern.

Remont trwał kilka lat i odbywał się etapami, co wiązało się z ograniczonymi środkami finansowymi przeznaczanymi na ten cel. Wyremontowane poszczególne pomieszczenia szybko znajdowały swoje nowe przeznaczenie. Już 16 października 1991 r. WTN otwarło tu własną ,,Księgarnię Regionalną’’, której ambicją było posiadanie w swojej ofercie jak największej liczby wydawnictw o regionie – tych publikowanych współcześnie, jak i antykwarycznych. Kilka miesięcy później, 16 czerwca 1992 r., w remontowanej wciąż siedzibie odbyło się Walne Zgromadzenie Sprawozdawczo-Wyborcze WTN.

Na przełomie września i października 1994 r. biuro WTN, zbiory biblioteczne (wraz z wyposażeniem, czyli regałami i skrzynkami katalogowymi) oraz magazyn własnych wydawnictw zostały przeniesione do wyremontowanej siedziby przy placu Wolności 20. Tym samym zakończyła się piętnastoletnia tułaczka i WTN rozpoczęło nowy rozdział swojej działalności. Ten ponaddwudziestoletni okres został dobrze wykorzystany. Biblioteka dysponowała wypożyczalnią (65 mkw.), czytelnią (35 mkw.) i pomieszczeniami magazynowymi (w piwnicy). Dział wydawnictw otrzymał osobne pomieszczenia i magazyn (w piwnicy) na własne wydawnictwa. Kilka lat później – 1 stycznia 1999 r. – powstała Oficyna Wydawnicza ,,Lega’’, która rozlokowała się w kilku pomieszczeniach. Również dział zajmujący się organizacją konferencji, a przede wszystkim biuro WTN znalazły właściwe miejsce do pracy. Jest też sala konferencyjna im. Antoniego Kotełki (pierwszego prezesa WTN) na 120 miejsc.

Posiadanie własnego budynku, z jednej strony, dało impuls do dynamicznego rozwoju we wszystkich płaszczyznach działalności statutowej, z drugiej – gmach ten jest opoką, na której WTN może wesprzeć się w trudnych organizacyjnie i finansowo latach.

W stronę szkolnictwa wyższego...

We Włocławku przez 426 lat jedyną uczelnią było Wyższe Seminarium Duchowne (założone w 1569 r.). Miasto czekało ponad cztery wieki na swoją świecką szkołę wyższą – inicjatorem powołania uczelni i jej założycielem było Włocławskie Towarzystwo Naukowe. Ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym dawała możliwość zakładania uczelni niepaństwowych. WTN wykorzystało w pełni tę szansę. Od końca 1994 r. dysponowało już wyremontowaną własną siedzibą, dobrymi kontaktami z uczelniami Torunia, Bydgoszczy, Gdańska – kontakty te były pokłosiem trwającej ćwierć wieku współpracy badawczej, popularyzatorskiej i wydawniczej, również coraz liczniejsze i bardziej prężne było miejscowe środowisko ludzi związanych z nauką. Nie bez znaczenia były oczekiwania mieszkańców Włocławka i regionu, dla których uczelnia w ich mieście czy w pobliżu miejsca zamieszkania dawała szansę na znaczne obniżenie kosztów zdobycia wykształcenia wyższego i tym samym podniesienia swoich kwalifikacji zawodowych, co z kolei przekładało się na większe możliwości na coraz trudniejszym rynku pracy.

Pomysł powołania uczelni pedagogicznej we Włocławku przedstawił na posiedzeniu zarządu WTN w dniu 29 października 1993 r. prof. Bogdan Wawrzyniak. Zaprezentowana idea szybko przerodziła się w realizację konkretnych planów, nad którymi czuwał prof. B. Wawrzyniak jako pełnomocnik zarządu WTN ds. organizacji uczelni. Prace przygotowawcze trwały niespełna dwa lata i zakończyły się sukcesem – 22 czerwca 1995 r. decyzją Ministra Edukacji Narodowej została utworzona Wyższa Szkoła Pracy Socjalnej we Włocławku. Pierwszym rektorem nowej uczelni został prof. B. Wawrzyniak. Pierwszą siedzibą rektoratu WSPS był gmach przy placu Wolności 20, tutaj też – w gościnnych podwojach Biblioteki Naukowej WTN i dzięki ogromnemu zaangażowaniu jej pracowników – powstawały zręby przyszłej biblioteki uczelnianej.

Pierwszy rok akademicki (1995/1996) był skromny – na jednym kierunku, na pedagogice, z jedną specjalnością, jaką była praca socjalna, naukę w systemie zaocznym rozpoczęło 254 studentów. Każdy nowy rok akademicki przynosił kolejny etap rozwoju uczelni. W roku 1997 szkoła zmieniła nazwę na Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna, od roku 2015 funkcjonuje pod nazwą Kujawska Szkoła Wyższa.

W roku akademickim 1999/2000 było już około 4500 studentów na pięciu wydziałach (Pedagogiki i Pracy Socjalnej, Administracji, Ekonomii, Humanistycznym, Ochrony Środowiska) z 28 specjalnościami. Kadrę stanowiło 44 profesorów, 68 adiunktów i 78 asystentów. Szkoła posiadała własną bazę lokalową, w tym budynek rektoratu z biblioteką i aulą. Stabilna sytuacja finansowa oraz ambitne plany rozbudowy uczelni i jej rozwoju tworzyły bardzo optymistyczną perspektywę.

W roku akademickim 2010/2011 Szkoła obchodziła jubileusz piętnastolecia istnienia. O dorobku uczelni najlepiej zaświadcza liczba prawie 15 000 absolwentów, którzy w tym okresie opuścili jej mury. Szkoła oferowała swoim studentom dwa kierunki magisterskie: pedagogika i pielęgniarstwo oraz studia pierwszego stopnia na ekonomii, administracji, ochronie środowiska, wychowaniu fizycznym i bezpieczeństwie narodowym, a także kształcenie na poziomie studiów podyplomowych (w 27 specjalnościach). Ten rok akademicki uczelnia zamknęła liczbą ponad 2000 studentów i prawie 300 słuchaczy studiów podyplomowych. Liczby te odzwierciedlały zmieniające się tendencje w całym kraju, a tym samym we Włocławku i w regionie – pogłębiający się niż demograficzny, rosnącą konkurencyjność na rynku edukacyjnym, kurczący się rynek pracy, zwiększającą się emigrację zarobkową.

W tak dynamicznie zmieniających się realiach Szkoła wciąż znajdowała i nadal znajduje dla siebie miejsce. Obecnie Kujawska Szkoła Wyższa kształci na dwóch kierunkach magisterskich, dziewięciu kierunkach licencjackich i sześciu kierunkach inżynierskich, posiada też dwa wydziały zamiejscowe – w Grudziądzu i Nowym Targu.

Malejąca z roku na rok liczba studentów powoduje, że poszczególne kierunki stają się deficytowe. Niż demograficzny, emigracja zarobkowa, zmieniające się priorytety młodych ludzi co do wyboru kariery zawodowej w poważny sposób wpływają na kształt szkolnictwa wyższego we Włocławku. Dlatego też władze Szkoły poszukują najlepszej drogi rozwiązania tych problemów – być może jest nią konsolidacja istniejących we Włocławku uczelni państwowej i uczelni niepublicznej. Pierwszym krokiem w kierunku zmian było wykupienie i przejęcie przez Kujawską Szkołę Wyższą działającej we Włocławku w latach 2004-2015 niepublicznej Szkoły Wyższej Technicznej, posiadającej cztery kierunki inżynierskie oraz Wydział Zamiejscowy w Grudziądzu.

Odpowiedź na pytanie: Czy Włocławek na trwałe będzie miastem akademickim, przyniesie najbliższa przyszłość. Stanie się tak, jeśli władze obu uczelni (państwowej i niepublicznej) oraz władze samorządowe podejmą już teraz dialog i wspólnie wypracują najlepszy dla miasta i regionu model szkoły wyższej. Musi to być uczelnia wsparta na solidnych fundamentach – na wysokim poziomie kształcenia, własnej kadrze naukowej i dydaktycznej, elastycznej współpracy z miejscowym biznesem i rynkiem pracy, w partnerstwie z lokalnymi samorządami.

Być w gronie zwyczajnych, honorowych

Paragraf pierwszy statutu WTN stanowił: „Towarzystwo [...] jest samorządnym i dobrowolnym zrzeszeniem społeczno-naukowym ludzi, posiadających odpowiednie kwalifikacje i wolę pracy naukowej dla dobra ogólnego” (Utworzenie Włocławskiego Towarzystwa Naukowego. Zjazd Członków Założycieli – 16 czerwca 1979 Włocławek 1980, s. 25). Dynamiczny rozwój społeczno-gospodarczy nowego województwa włocławskiego (1975) odczuwał jednak brak ważnego czynnika, a mianowicie nauki będącej promotorem postępu. Lukę tę wypełnić mogła, w tamtym czasie oczywiście, tylko organizacja zrzeszająca miłośników nauki. Akces do tworzącego się towarzystwa naukowego zgłosiło 127 osób nie tylko z Włocławka i regionu, ale i z całego kraju – z miastem, z Kujawami, z ziemią dobrzyńską ludzi tych łączyły więzy rodzinne, praca zawodowa, częstokroć była to altruistyczna chęć wsparcia swoją wiedzą i doświadczeniem nowo powstającego stowarzyszenia ludzi nauki.

Wśród 127 członków założycieli było 37 mieszkańców Włocławka, cztery osoby to mieszkańcy Ciechocinka, jedna osoba pochodziła z Aleksandrowa Kujawskiego, jedna z Rypina, ościenne ośrodki akademickie reprezentowało 14 mieszkańców Torunia i 12 mieszkańców Bydgoszczy. Równie licznie reprezentowane były Warszawa (19 osób), Skierniewice (10 osób) i Łódź (11 osób), z Poznania były cztery osoby, z Krakowa i ze Szczecina po dwie osoby, ponadto byli też mieszkańcy wielu miast rozrzuconych na mapie Polski (po jednej osobie: z Albigowej w woj. rzeszowskim, z Balic, Gliwic, Inowrocławia, Kazimierza Dolnego, Konstancina, Leszna k. Warszawy, Lublina, Olsztyna, Płocka). Nietrudno zauważyć, że niecałe 34 procent członków założycieli pochodziło z województwa włocławskiego.

Członkami założycielami było 69 samodzielnych pracowników nauki (35 profesorów, 34 docentów), doktoratami legitymowały się 24 osoby, tytuł magistra posiadało 30 osób, cztery osoby to przedstawiciele świata artystycznego (grafik, plastyk, rzeźbiarz, pisarka). Otwarta formuła, nieograniczająca naboru członków do województwa włocławskiego – ówcześnie, a obecnie – do regionu Kujaw wschodnich i ziemi dobrzyńskiej, pozwoliła już na starcie na skupienie w swoich szeregach wielu wybitnych ludzi nauki pragnących realizować własne projekty badawcze związane z naszym regionem. Proces wstępowania w szeregi WTN (lub występowania z niego) zawsze odbywał się samoistnie i był pochodną wzrostu (lub spadku) prestiżu i autorytetu WTN, bądź wynikał z przyczyn osobistych.

Nowo powstałe WTN swoim autorytetem wsparły takie sławy polskiej nauki, jak prof. prof. Marian Biskup, Ryszard Bohr, Zbigniew Gertych (w latach 1983-1992 prezes WTN), Janusz Gilas, Konrad Jażdżewski, Antoni Kotełko ( w latach 1979-1982 prezes WTN), Mikołaj Kozakiewicz, Zbigniew Kwieciński, Andrzej Marek, Tadeusz Olszewski (redaktor naukowy opracowania Województwo włocławskie. Monografia regionalna, Łódź–Włocławek 1982), Szczepan Pieniążek, Marian Weiss. Wśród członków założycieli była Maria Kuncewiczowa, która utrzymywała z WTN liczne kontakty aż do swojej śmierci w 1989 r.

Grono członków założycieli dzięki swojej wiedzy, doświadczeniu i chęci działania pro publico bono nadało realizowanym przez WTN celom statutowym odpowiedniego kształtu i niezbędnej dynamiki. Jakość podejmowanych zadań i ich służebność na rzecz mieszkańców Włocławka i regionu bezpośrednio przekładały się na stały wzrost liczby członków zwyczajnych, np. w roku 2008 WTN zrzeszało 513 członków. Od kilku lat dominuje tendencja spadkowa – wiele osób rezygnuje (z różnych powodów), wiele zostało wykreślonych z powodu nieopłacania składek członkowskich. Następują też odejścia naturalne – niemalże każdego roku śmierć zabiera z naszego grona kilkoro członków. Nadzieją napawają nowi członkowie – młodzi, pełni pasji i szerszego działania na niwie naukowej. Obecnie WTN zrzesza 159 członków (stan na 31 maja 2017 r.).

Dumą naszego stowarzyszenia są członkowie honorowi. Jest to nieliczne grono ludzi nauki, którym w podziękowaniu za szczególne zasługi w zakresie działalności przewidzianej przez statut najwyższe władze WTN nadały ten tytuł. Godność członka honorowego otrzymali: w 1984 r. – prof. Jan Moll (1912-1990), w 1988 r. – prof. Tadeusz Reichstein (1897-1996), w 1992 r. – prof. Stanisław Sterkowicz (1923-2011), w 1995 r. – prof. Mieczysław Wojciechowski (ur. 1934), w 1999 r. – prof. Bogdan Marian Wawrzyniak (ur. 1935), w 2006 r. – prof. Szymon Kubiak (ur. 1932), w 2012 r. – dr hab. Stanisław Kunikowski (ur. 1951), w 2015 r. – prof. Zygmunt Jerzy Wiatrowski (ur. 1928).

*

Liczby to nie słowa, ale równie dobrze, a czasem może i lepiej opisują rzeczywistość. Spójrzmy zatem na nasze stowarzyszenie poprzez zmieniającą się liczbę członków (stany osobowe w kolejnych kadencjach zarządu WTN, k. – kadencja).

1. I k.: 16 VI 1979 - 17 VI 1981 – 127 członków (stan na 16 VI 1979),
2. II k.: 17 VI 1981 - 16 VI 1983 – 175 członków (stan na 1981 r.),
3. III k.: 16 VI 1983 - 22 I 1988 – 207 członków (stan na 1983 r.),
4. IV k.: 22 I 1988 - 16 VI 1992 – 271 członków (stan na 1988 r.),
5. V k.: 16 VI 1992 -14 XII 1996 – 366 członków (stan na 31 XII 1992),
6. VI k.: 14 XII 1996 - 16 XII 2000 – 343 członków (stan na 1996 r.),
7. VII k.: 16 XII 2000 -22 III 2005 – 384 członków (stan na 31 XII 2000),
8. VIII k.: 22 III 2005 - 20 XII 2007 – 382 członków (stan na 22 III 2005),
9. IX k.: 20 XII 2007-20 XI 2008 – 492 członków (stan na 31 XII 2007),
10. X k.: 20 XI 2008-22 V 2012 – 513 członków (stan na 31 XII 2008),
11. XI k.: 22 V 2012-23 VI 2016 – 271 członków (stan na 31 XII 2012),
12. XII k.: 23 VI 2016- – 159 członków (stan na 31 X 2016).

Włocławskie Towarzystwo Naukowe organizacją pożytku publicznego

1procent

KRS 0000010755

Prosimy o przekazywanie 1% podatku na OPP

UWAGA! Nasza strona używa cookies (ciasteczek internetowych)

Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na ich używanie. Czytaj więcej…

Zrozumiałem
Na naszym serwisie internetowym używamy cookies dotyczących tzw. sesji, czyli przebywania na naszej stronie, poruszania się po niej. Używamy je do prawidłowego działania oraz statystyk. Pliki cookies nie zawierają żadnych danych poufnych czy osobistych.

Pliki cookies możesz w każdej chwili wyłączyć modyfikując ustawienia swojej przeglądarki.